2015 – Η πανεπιστημιακή πραγματικότητα της χώρας

Θα ξεκινήσω με 3 πολύ σημαντικές πληροφορίες για την σημερινή κατάσταση των Ελληνικών Πανεπιστημιακών ιδρυμάτων. Η πρώτη είναι ότι οι Έλληνες πανεπιστημιακοί καθηγητές έχουν υποστεί μείωση των καθαρών τους αποδοχών (περιλαμβανομένων και των δώρων) κατά 38% με βάση αναφοράς τους μισθούς του 2009 σύμφωνα με την τελευταία έρευνα του Αν. Καθηγητή του ΑΠΘ Χαράλαμπου Φείδα. Η δεύτερη είναι ότι ο προϋπολογισμός για τα πανεπιστήμια έχει μειωθεί κατά 50% τα τελευταία 2 χρόνια και μάλιστα για το 2015 ανακοινώθηκαν νέες περικοπές της τάξης του 29%. Η τρίτη (και φαρμακερή) είναι ότι το 2014 αυξήθηκαν οι εισακτέοι στα πανεπιστήμια κατά 20%κατά μέσο όρο σε σύγκρισημε το 2013.

Επίσης, τα ιδρύματα βρίσκονται υπό την πίεση της διαθεσιμότητας, που ήδη έχει μειώσει το υποστηρικτικό προσωπικό των ιδρυμάτων, χωρίς ξεκάθαρα κριτήρια και χωρίς ουσιαστικό προγραμματισμό (είτε συρρίκνωσης είτε ανάπτυξης των) απλά με στόχο την «εξοικονόμηση» κονδυλίων. Το ότι σε κεντρικά ιδρύματα τονκύριο τρόπο αντίδρασηςμερίδας φοιτητών και προσωπικού αποτελεί η διακοπή λειτουργίας των ιδρυμάτων μέσω «κατάληψης», σίγουρα και λόγω ξεκάθαρης έλλειψης εμπιστοσύνης και επικοινωνίας με τον εκάστοτε υπουργό παιδείας, συμβάλλει επιπλέον στη υποτίμηση της ποιότητας της ελληνικής πανεπιστημιακής φήμης.

Που μπορούν να οδηγήσουν αυτά τα βήματα απαξίωσης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης; Παραθέτω κάποια αμείλικτα ερωτήματα:

Γιατί ένας γονιός να στείλει το παιδί του να σπουδάσει στην Ιατρική ενός Ελληνικού ιδρύματος και να μην το στείλει στην Κύπρο ή στην Ουγγαρία για παράδειγμα; Εκεί δεν έχουν στις διαλέξεις όρθιους, λόγω υπεράριθμού φοιτητών, ούτε άδεια εργαστήρια από αναλώσιμα και εξοπλισμό, ούτε καθηγητές που δεν προλαβαίνουν να κάνουν μάθημα επειδή έχουν απανωτές εφημερίες και ατελείωτο αριθμό ασθενών να εξετάσουν στα πανεπιστημιακά νοσοκομεία..Τα έξοδα θα καταλήξουνσχεδόν τα ίδια και η ποιότητα σπουδών μάλλον θα είναι καλύτερη αφού θα υπάρχει πιστή τήρηση του προγράμματος και οι φοιτητές και οι διδάσκοντες θα υποστηρίζονται από επαρκές τεχνικό και διοικητικό προσωπικό .

Κάποιος μάλιστα θα πει, εκεί πληρώνουν και έτσι «ο πελάτης έχει πάντα δίκιο» – λες και εδώ στην Ελλάδα δεν πληρώνουμε για τις «δωρεάν» σπουδές…..

Επίσης, το κράτος πρέπει να προστατεύει την επένδυσή του, δηλαδή τους πτυχιούχους του πάση θυσία αλλιώς δεν υπάρχει σημαντικός λόγος οι πολίτες να φορολογούνται για να φοιτούν οι νεώτεροι σε κρατικές σχολές οι οποίες δεν τους κατοχυρώνουν τα δικαιώματα τους.

Αντιγράφω από παλαιότερη έκθεση του ΕΛΙΑΜΕΠ (Παγουλάτος, Μπουρίκος «Μετάβαση των πτυχιούχων των Ελληνικών ΑΕΙ στην αγορά εργασίας, Ιούνιος 2006) η οποία βασιζόταν σε «προ κρίσης» στοιχεία:

«Η μετάβαση στην αγορά εργασίας και η επαγγελματική σταδιοδρομία δεν

εξαρτώνται μόνο από την παρεχόμενη εκπαίδευση, αλλά (κυρίως) από ένα σύνολο εξω-

εκπαιδευτικών παραγόντων όπως η ύπαρξη κοινωνικού κεφαλαίου, οι ακαμψίες της

αγοράς εργασίας, η ύπαρξη κατοχυρωμένων επαγγελματικών δικαιωμάτων, η άνισηκατανομή οργανωτικών πόρων των διαφόρων επαγγελματικών ομάδων»

Όμως αυτήν την στιγμή οι πτυχιούχοι «πλεονάζουν» και η ανεργία των νέων βρίσκεται σε δυσθεώρητα ύψη ενώ υπάρχουν διαπιστωμένες ανάγκες για πολλές ειδικότητες, στους ήδη γνωστούς παραδοσιακούς ή σε νέους ρόλους. Δυστυχώς όμως ηεισαγωγή φοιτητών στις σχολές γίνεται χωρίς κανένα σχέδιο και πρόγραμμα για την ουσιαστική αξιοποίηση των αποφοίτων τους.

Ας σκεφτεί κανείς μόνο την επιδημία της παχυσαρκίας στην χώρα μας. Το λογικό θα ήταν, λόγω του κρίσιμου ρόλου της άσκησης στην πρόληψη της παχυσαρκίας αλλά και διαφόρων άλλων προβλημάτων υγείας, οι απόφοιτοι Τμημάτων Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού (ΤΕΦΑΑ) να βρίσκονται σε πρώτη ζήτηση, όμως μαστίζονται από την ανεργία.

Αλλά και σε ειδικότητες που η κοινωνία θεωρεί «πιο χρήσιμες» υπάρχουν ίδια ή και χειρότερα προβλήματα!

Σε κάποιες ειδικότητες μάλιστα φαίνεται ότι το μόνο που κάνουμε είναι να γεμίζουμε την Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο με επιστήμονες σπουδαγμένους με τα χρήματα των Ελλήνων φορολογουμένων!

Σύμφωνα με την παραπάνω έκθεση του ΕΛΙΑΜΕΠ ,  ο ένας στους πέντε ανέργους ή το 20,13% των ανέργων το 2005 ήταν ιατρός ή βιολόγος! Σήμερα, πόσοι Έλληνες γιατροί δουλεύουν στο εξωτερικό; Ποιος έκανε γιατρούς αυτούς τους ανθρώπους; Εμείς οι Έλληνες φορολογούμενοι σπουδάσαμε αυτούς τους ανθρώπους (με ένα από τα μεγαλύτερα κόστη σπουδών)  και αφού δεν είχαμε να τους δώσουμε κάποια δουλειά εδώ στην πατρίδα, τι έκαναν; Έφυγαν και πήγαν να δουλέψουν για τους Γερμανούς, τους Ολλανδούς και τους Άγγλους πολίτες. Παραδόξως, εμείς βλέπουμε ότι η Ευρώπη (και οι ΗΠΑ) είναι γεμάτη Έλληνες επιστήμονες και περηφανευόμαστε για τις ικανότητες μας αλλά κανονικά θα έπρεπε να κλαίμε γιατί δεν σκεφτόμαστε ότι τα χρήματα που επενδύσαμε σε αυτούς τους ανθρώπους δυστυχώς δεν γυρνάνε πίσω σε εμάς τους πολίτες αυτής της χώρας αλλά ωφελούν κάποιους άλλους που μάλιστα μας θεωρούν και τεμπέληδες και σπάταλους. Ίσως στο δεύτερο να έχουν και δίκαιο – οι Έλληνες πολίτες πρέπει να σκεφτούν ξανά πολύ καλά γιατί φτωχύναμε σαν χώρα.  Παραείμαστε γενναιόδωροι με το επιστημονικό δυναμικό της χώρας μας.

 

Κι ενώ η οικονομική κρίση συρρικνώνει το ποσό που διατίθεται για την Παιδεία, την ίδια ώρα που η «αριστεία» έχει γίνει μια λέξη καραμέλα στα χείλη των εκάστοτε υπουργών Παιδείας, όλα τα ιδρύματαεπιχορηγούνται μετα ίδια κριτήρια, είτε αριστεύουν είτε απλώς λειτουργούν, είτε επιδιώκουννα επανδρωθούν με αξιόλογους επιστήμονες είτε προσλαμβάνουντα παιδιά των καθηγητών και των πρυτάνεων τους, είτε λειτουργούν με βάση σωστό προγραμματισμό είτε τελούν υπό κατάληψη για έξι μήνες συμπυκνώνοντας τις σπουδές σε έξτρα διδασκαλίες Σαββάτων και αργιών. Αυτή η κατάσταση δεν θα άρεσε σε κανένα εάν γινόταν σε οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα της καθημερινότητας μας αλλά για κάποιο λόγο στο θέμα της παιδείας δεν φαίνεται να ενοχλεί…..

Όμως, όπως είναι λογικό και δίκαιο ο μαθητής που γράφει τον υψηλότερο βαθμό στις πανελλήνιες εξετάσεις να μπαίνει στο ίδρυμα της αρεσκείας του, όπως ο αθλητής που έχει την καλύτερη επίδοση παίρνει το χρυσό μετάλλιο, έτσι και το τμήμα κάποιου Πανεπιστημίουή ΑΤΕΙ με υψηλότερη βαθμολογία στην ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ αξιολόγηση (αξιολόγηση από καθηγητές του εξωτερικού) πρέπει να παίρνει και μεγαλύτερη κρατική επιχορήγηση από το μέτριο ή κακό ΑΕΙ. Αλλιώς γιατί να προσπαθεί η πανεπιστημιακή κοινότητα και πως οι άξιοι θα προσελκύσουν τους «καλούς» φοιτητές;

 

Τι θα μπορούσενα αλλάξει μέσα σε μερικούς μήνες ώστε οι φοιτητές του ακαδημαϊκού έτους 2015-2016 να αντιμετωπίσουν μια καλύτερη κατάσταση από αυτήν που προδιαγράφεται; Δεν θα μιλήσω για κάποια θεωρία συνομωσίας που θέλει τα Ελληνικά ιδρύματα απαξιωμένα να κλείνουν και να αγοράζονται από ξένα ιδρύματα που θα παρέχουν «ιδανικές σπουδές σε μια ιδανική χώρα» (καιρικές συνθήκες, ασφάλεια και χαμηλό κόστος ζωής) αλλά θα αναφερθώ στο τι θα μπορούσε να γίνει σήμερα και να επιδράσει άμεσα ώστε να υπάρχουν θετικές αλλαγές στα πανεπιστημιακά ιδρύματα της χώρα μας από την επόμενη κιόλας φουρνιά φοιτητών.

Οι προτάσεις μας για το αύριο των Ελληνικών πανεπιστημίων χωρίζονται στις εξής κατηγορίες:

  1. Εισαγωγή Εισακτέων: Πρώτα απ’ όλα οι πανελλήνιες εξετάσεις θα πρέπει να είναι ανεξάρτητες από το σχολείο. Η εισαγωγή των εισακτέων στα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα θα πρέπει να είναι στην δικαιοδοσία/ευθύνητων ιδρυμάτων – όπως γίνονταν στην Ελλάδα μέχρι την δεκαετία του 70, σε συνεργασία με την ΑΔΙΠ και το υπουργείο Εργασίας. Ο κάθε υποψήφιος θα πρέπει να δίνει εισαγωγικές εξετάσεις στα ιδρύματα στα οποία ενδιαφέρεται χρησιμοποιώντας τον ίδιο αδιάβλητο μηχανισμό με τις πανελλήνιες εξετάσεις. Το κάθε τμήμα θα δέχεται όσους φοιτητές μπορεί ώστε να διατηρήσειτο επίπεδο σπουδών υψηλό και το κλάσμα φοιτητή προς καθηγητή (student/facultyratio) σε ανταγωνιστικά επίπεδα σε σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ελλάδα (σύμφωνα με τις οδηγίες της ΑΔΙΠ).
  2. Κρατική επιχορήγηση – προϋπολογισμός

Προτείνουμε η κρατική επιχορήγηση να επακολουθήσει το μοντέλο της κρατικής σύνταξης. Δηλαδή όλα τα κρατικά ιδρύματα να δέχονται ένα ελάχιστο επίπεδο χρηματοδότησης για τους μισθούς και λειτουργικά έξοδα τουςαλλά το 50% του διαθέσιμου ποσού του κρατικού προϋπολογισμού για την Τριτοβάθμια Παιδεία να μοιράζεται στα πρώτα τμήματα όλων των ιδρυμάτων της χώρας (ένα τμήμα ανά ειδικότητα), με βάση αδιάβλητη εξωτερική αξιολόγηση. Το σύστημα αυτό χρησιμοποιείταιτα τελευταία 15 περίπου χρόνια στο Ηνωμένο Βασίλειο με μεγάλη επιτυχία δημιουργώντας συνθήκες για αριστεία και ανάπτυξη ενώ τα χαμηλής ποιότητας ιδρύματα κλείνουν ή προσαρμόζονται στις ανάγκες της αγοράς στοχεύοντας σε πιο εξειδικευμένες υπηρεσίες εκπαίδευσης.

  1. Αύξηση εσόδων των κρατικών ιδρυμάτων: Το κάθε τμήμα έχει το αυτοδιοίκητο να αυξήσει τα έσοδα του με οποιοδήποτε έννομο τρόπο. Οι μέχρι τώρα πρακτικές ήταν τα μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών, τα Ευρωπαϊκά ανταγωνιστικά προγράμματα, οι δράσεις παροχής υπηρεσιών καθώς και οι δωρεές από ιδιώτες και εταιρίες. Ένας πιθανός τρόπος αύξησης των εσόδων ενός τμήματος ή ιδρύματος θα μπορούσε να είναι η αποδοχή εισακτέων που πληρούν τις προϋποθέσεις βαθμολογίας του τμήματος εκτός εθνικών πινάκων κατάταξης αλλά μέσω πληρωμής διδάκτρων ανάλογων ή χαμηλότερων αυτών που θα πλήρωναν σε κάποιο ιδιωτικό κολέγιο της ημεδαπής ή της αλλοδαπής (το παρόν νομοθετικό καθεστώς χρειάζεται την ανάλογη νομοθετική ρύθμιση). Με τα έσοδα αυτά τα ιδρύματα θα μπορούν να αυξήσουν το διδακτικό και διοικητικό τους προσωπικό καθώς και τις τρέχουσες ανάγκες του τμήματος όταν αυτές δεν καλύπτονται από τον κρατικό προϋπολογισμό. Εάν το τμήμα δεν έχει το επιστημονικό προσωπικό να προσελκύσει Ευρωπαϊκά κονδύλια έρευνας ας επικεντρωθεί στην διδασκαλία και την πρακτική άσκηση. Το κάθε ίδρυμα μέσω του εσωτερικού του κανονισμού μπορεί να θεσμοθετήσει όλες τις λεπτομέρειες τέτοιων δράσεων. Επίσης η μετατροπή κάποιων τμημάτων με γεωγραφικά ή άλλα πλεονεκτήματα σε αγγλόφωνα ώστε να προσελκύσουν ξένους φοιτητές εντός και εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτή η ιδέα βρήκε εφαρμογή στην γειτονική μας Κύπρο με μεγάλη επιτυχία τα τελευταία χρόνια, αλλά και σε χώρες όπως η Ουγγαρία που προσελκύει φοιτητές ακόμα και από το Ηνωμένο Βασίλειο και τις ΗΠΑ. Μια τέτοιαδράση των ιδρυμάτων θα βοηθούσε στην ανάπτυξη των πανεπιστημίων αλλά και την τόνωση της τοπικής οικονομίας.

Κρατικές Πιστοποιήσεις: Όλες οι κρατικές πιστοποιήσεις προς τρίτους πρέπει να γίνονται μέσω των Ελληνικών ΑΕΙ της χώρας. Εάν θεωρούμε ότι τα ΑΕΙείναι το κέντρο της γνώσης και της τεχνολογικής εξειδίκευσης τότε πρέπει να έχουν και τον πρώτο ρόλο στην πιστοποίηση υπηρεσιών και λειτουργιών της αγοράς. Με αυτό τον τρόπο τα πανεπιστήμια και τα ΑΤΕΙ θα αποκτήσουν ποιο ενεργήσύνδεση με την κοινωνία, την αγορά και την βιομηχανία ενώ παράλληλα θα αυξήσουν σημαντικά τα εισοδήματα τους σε μια πάγια βάση. Ταυτόχρονα, ο πολίτης-χρήστης των υπηρεσιών της ιδιωτικής αγοράς θα έχει την διασφάλιση ότι οι παρεχόμενες υπηρεσίες εποπτεύονται και αξιολογούνται από ανεξάρτητο φορέα επιστημόνων και ερευνητών.